को हुन् नवनियुक्त प्रहरी महानिरीक्षक डा. मनोजकुमार केसी ?

काठमाडौं । सरकारले नेपाल प्रहरीको महानिरीक्षक (आईजीपी) मा प्रहरी अतिरिक्त महानिरीक्षक (एआईजी) डा. मनोजकुमार केसीलाई नियुक्त गर्ने निर्णय गरेको छ । कात्तिक १८ गतेकाे मन्त्रिपरिषद्को निर्णयअनुसार केसीले दानबहादुर कार्कीको स्थानमा नेपाल प्रहरीको नेतृत्व सम्हाल्ने भएका हुन् ।

करिब २८ वर्ष लामो प्रहरी सेवामा विभिन्न महत्त्वपूर्ण जिम्मेवारी सम्हालेका केसी अपराध अनुसन्धान, प्रहरी प्रशासन, शैक्षिक अध्ययन तथा अन्तर्राष्ट्रिय अनुभवका कारण परिचित अधिकारी हुन् । विशेषगरी नक्कली भुटानी शरणार्थी प्रकरणको अनुसन्धानमा निर्वाह गरेको भूमिकाले उनलाई राष्ट्रियस्तरमा चर्चामा ल्याएको थियो ।

प्रहरी निरीक्षकबाट सेवा सुरु गरेका केसीको यात्रा प्रहरी संगठनको सर्वोच्च नेतृत्वसम्म पुगेको छ । अनुसन्धान र प्रशासनिक जिम्मेवारीसँगै उच्च शैक्षिक योग्यता हासिल गरेका उनी प्रहरी संगठनभित्र अध्ययनशील तथा अनुसन्धानमुखी अधिकृतका रूपमा चिनिन्छन् ।

प्रहरी निरीक्षकबाट आईजीपीसम्मको यात्रा

डा. मनोजकुमार केसीले २०५४ साल चैत २८ मा प्रहरी निरीक्षक पदबाट नेपाल प्रहरी सेवामा प्रवेश गरेका थिए । लामो समय विभिन्न जिम्मेवारीमा रहेर काम गरेका उनी २०८२ साल वैशाख ११ मा प्रहरी अतिरिक्त महानिरीक्षक (एआईजी) पदमा बढुवा भएका थिए ।

प्रहरी सेवाका क्रममा उनले मोरङ र रूपन्देही जिल्लाको प्रहरी प्रमुखका रूपमा काम गरेका छन् । त्यस्तै, काठमाडौं उपत्यका अपराध अनुसन्धान कार्यालयको नेतृत्वसमेत सम्हालेका थिए ।

उनले केन्द्रीय अनुसन्धान ब्युरो (सीआईबी) को प्रमुखका रूपमा समेत काम गरे । सीआईबीको नेतृत्वमा रहँदा आर्थिक अपराध, संगठित ठगी, क्रिप्टोकरेन्सी, धितोपत्र तथा बिमा ठगी र सरकारी जग्गासम्बन्धी अनियमितताका विषयमा अनुसन्धान अघि बढाएका थिए ।

नक्कली भुटानी शरणार्थी प्रकरणले दिलाएको राष्ट्रिय चर्चा

केसीको व्यावसायिक जीवनमा सबैभन्दा बढी चर्चा पाएको अनुसन्धान नक्कली भुटानी शरणार्थी प्रकरण हो ।

नेपाली नागरिकलाई नक्कली भुटानी शरणार्थी बनाएर अमेरिका पठाउने भन्दै रकम असुलिएको उक्त प्रकरणको अनुसन्धानमा उनले महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेका थिए ।

काठमाडौं उपत्यका अपराध अनुसन्धान कार्यालयमा रहँदा रोकिएको अनुसन्धानलाई अघि बढाउन उनले पहल गरेका थिए । त्यसपछि अनुसन्धान विस्तार हुँदै राजनीतिक तथा प्रशासनिक क्षेत्रका उच्च पदस्थ व्यक्तिहरूसमेत अनुसन्धानको दायरामा आएका थिए ।

पूर्वउपप्रधानमन्त्री टोपबहादुर रायमाझी, पूर्वगृहमन्त्री बालकृष्ण खाँण तथा तत्कालीन गृहसचिव टेकनारायण पाण्डेलगायत पक्राउ परेका थिए ।

उक्त प्रकरणले नेपालको राजनीतिक, प्रशासनिक र सुरक्षा क्षेत्रलाई समेत तरंगित बनाएको थियो। यस अनुसन्धानमा केसीको भूमिकाले उनलाई एक अनुसन्धानमुखी प्रहरी अधिकृतका रूपमा स्थापित गर्न सहयोग पुर्‍याएको थियो ।

विद्यावारिधि हासिल गरेका अध्ययनशील प्रहरी अधिकारी

प्रहरी सेवासँगै उच्च शिक्षा र अनुसन्धानलाई प्राथमिकता दिएका केसीले कम्बोडियाको पन्नासास्ट्रा विश्वविद्यालयबाट द्वन्द्व रूपान्तरण (Conflict Transformation) विषयमा विद्यावारिधि (पीएचडी) हासिल गरेका छन् ।

उनको विद्यावारिधि अनुसन्धानको शीर्षक Security Enhancement: A Study of Human Security in Policing in the Changing Context of Nepal रहेको छ ।

उनका अन्य शैक्षिक योग्यतामा त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट समाजशास्त्र तथा मानवशास्त्रमा स्नातकोत्तर (एमए), सार्वजनिक प्रशासनमा स्नातकोत्तर (एमपीए) र पन्नासास्ट्रा विश्वविद्यालयबाट व्यावहारिक द्वन्द्व रूपान्तरण अध्ययन (एमए एक्ट्स) रहेका छन् ।

प्रहरी सेवामा आधुनिक अनुसन्धान पद्धति, मानव सुरक्षा र व्यावसायिक दक्षताको विकासमा उनको शैक्षिक पृष्ठभूमि महत्त्वपूर्ण मानिन्छ ।

प्रहरी शिक्षामा पनि योगदान

केसी नेपाल प्रहरी कर्मचारी कलेज (एनपीएससी), महाराजगञ्जका संस्थापक निर्देशकसमेत हुन् । उनले प्रहरी विज्ञानमा स्नातकोत्तर (मास्टर इन पुलिस साइन्सेज) कार्यक्रमको पाठ्यक्रम निर्माणमा योगदान गरेका छन् ।

राष्ट्रिय प्रहरी प्रशिक्षण प्रतिष्ठानमा प्रशिक्षण प्रदान गर्नुका साथै त्रिभुवन विश्वविद्यालय तथा विभिन्न क्याम्पसमा अतिथि अध्यापकका रूपमा समेत संलग्न रहेको उनको व्यावसायिक विवरणमा उल्लेख छ ।

प्रहरी संगठनलाई अध्ययन, अनुसन्धान र आधुनिक प्रविधिमा आधारित बनाउने विषयमा उनको विशेष रुचि रहेको देखिन्छ।

संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय शान्ति मिसनमा अनुभव

केसीले संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय शान्ति मिसनअन्तर्गत कोसोभो (UNMIK) र हैटी (MINUSTAH) मा समेत काम गरेका छन्।

द्वन्द्वपछिको अवस्थामा स्थानीय प्रहरीको क्षमता अभिवृद्धि, सुरक्षा व्यवस्थापन र प्रहरी सेवाको संस्थागत विकासमा उनले योगदान पुर्‍याएका थिए।

नेपाली, अंग्रेजी, फ्रान्सेली र स्पेनी गरी चार भाषामा दक्ष रहेका केसीको अन्तर्राष्ट्रिय कार्यअनुभव पनि उल्लेखनीय छ।

पुस्तक तथा अनुसन्धानमा सक्रियता

केसी प्रहरी सेवामा मात्र सीमित छैनन्। उनी लेखन तथा अनुसन्धानमा समेत सक्रिय छन्।

उनका प्रमुख कृतिहरूमा सन् २०१३ मा प्रकाशित Identify Effective Measures to Combat Organized Crime in Post-Conflict Kathmandu र सन् २०२३ मा प्रकाशित Enhancing Policing in Nepal रहेका छन्।

त्यस्तै, सन् २०२० मा Human Security-Informed Policing in Nepal: Motivation to Build Sense of Security in Community शीर्षकको अनुसन्धान लेखसमेत प्रकाशित भएको छ।

यी कृतिले प्रहरी सेवा, संगठित अपराध नियन्त्रण र समुदायमा सुरक्षाको अनुभूति अभिवृद्धिसम्बन्धी उनको अध्ययन र चासोलाई उजागर गर्छन्।

विभिन्न सम्मानबाट सम्मानित

प्रहरी सेवामा पुर्‍याएको योगदानको कदर गर्दै केसीले सुप्रबल जनसेवाश्री र प्रबल गोरखा दक्षिण बाहुजस्ता सम्मान प्राप्त गरेका छन्। त्यस्तै, उत्कृष्ट अनुसन्धानकर्ता तथा उत्कृष्ट जिल्ला प्रहरी प्रमुखका रूपमा समेत सम्मानित भएका छन्।

दानबहादुर कार्कीको स्थानमा केसी, प्रहरी नेतृत्वमा नयाँ अध्याय

यसअघि १० नोभेम्बर २०२५ मा दानबहादुर कार्की नेपाल प्रहरीको ३३औँ महानिरीक्षकमा नियुक्त भएका थिए। उनले चन्द्रकुवेर खापुङको स्थानमा प्रहरी संगठनको नेतृत्व सम्हालेका थिए।

त्यतिबेला आईजीपीका प्रमुख दाबेदारमध्ये डा. मनोज केसी पनि थिए। कार्की, राजन अधिकारी र केसी एउटै मितिमा प्रहरी निरीक्षकबाट सेवा प्रवेश गरेका अधिकारी हुन्। वरिष्ठताका आधारमा त्यसबेला कार्की आईजीपी बनेका थिए।

सरकारको पछिल्लो निर्णयसँगै कार्कीको स्थानमा केसीलाई प्रहरी संगठनको नेतृत्व सुम्पिएको छ। यससँगै केसीले संगठनको सर्वोच्च पदबाट नेपाल प्रहरीको प्रशासन, अपराध अनुसन्धान, शान्तिसुरक्षा र संस्थागत सुधारको जिम्मेवारी सम्हाल्नेछन्।

करिब २८ वर्षको प्रहरी अनुभव, उच्च शैक्षिक योग्यता, अन्तर्राष्ट्रिय कार्यअनुभव र चर्चित अपराध अनुसन्धानमा निर्वाह गरेको भूमिकासहित प्रहरी संगठनको नेतृत्वमा पुगेका केसीको कार्यकाललाई चासोका साथ हेरिएको छ।

प्रहरी निरीक्षकबाट सुरु भएको मनोजकुमार केसीको यात्रा अब नेपाल प्रहरीको सर्वोच्च नेतृत्वसम्म पुगेको छ। उनको नेतृत्वमा प्रहरी संगठनले अपराध अनुसन्धान, संस्थागत सुधार र नागरिकमैत्री सेवा प्रवाहमा कस्तो उपलब्धि हासिल गर्छ, त्यो भने आगामी दिनले देखाउनेछ ।